ನವದೆಹಲಿ: 2023ರ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರಲು ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ ಮಂಡಿಸಿದ್ದ ‘ಸಂವಿಧಾನ (131ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ 2026’ ಶುಕ್ರವಾರ ಸಂಜೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರಗೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಬಹುಮತ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. 2014ರಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಎನ್ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಸೂದೆಯೊಂದು ಸೋತಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲು. ಅಲ್ಲದೆ, 2011ರ ನಂತರ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದು ಕೂಡ ಇದೇ ಮೊದಲು.
ಮಸೂದೆಯ ಪರವಾಗಿ 298 ಮತ್ತು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ 230 ಮತಗಳು ಚಲಾವಣೆಯಾದವು. ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ 528 ಸದಸ್ಯರ ಪೈಕಿ ಮಸೂದೆ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ 352 (ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು) ಮತಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ, 54 ಮತಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮಸೂದೆ ಬಿದ್ದಿದೆ.
ಈ ಸೋಲಿನ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಇತರ ಎರಡು ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಹಿಂಪಡೆದಿದೆ. 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮರು-ವಿಂಗಡಿಸುವ ‘ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆ 2026’ (Delimitation Bill 2026) ಹಾಗೂ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೆಹಲಿ, ಪುದುಚೇರಿ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ‘ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾನೂನು (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ 2026’ ಅನ್ನು ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ ಕಿರಣ್ ರಿಜಿಜು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ, ಈ ಮೂರು ಮಸೂದೆಗಳು “ಪರಸ್ಪರ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ” ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದು, ಉಳಿದೆರಡು ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದುವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು.
ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿ ಏನಿತ್ತು? 131ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಲೋಕಸಭೆಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು 550 ರಿಂದ 850ಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವ ಹಾಗೂ 2023ರ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆಯ (ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ್ ಅಧಿನಿಯಮ್) ಜಾರಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಜನಗಣತಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿತ್ತು.
2023ರ ಮೂಲ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶೇ. 33ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯು ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಯಾದ ಬಳಿಕ ನಡೆಯುವ ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಜಾರಿಗೆ ಬರಬೇಕಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಜನಗಣತಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡು ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆಯಾಗಲು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗುವುದರಿಂದ 2034ರ ಮೊದಲು ಇದು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಹೀಗಾಗಿ ಹೊಸ ಮಸೂದೆಗಳ ಮೂಲಕ 2011ರ ಜನಗಣತಿ ಆಧಾರಿತ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡಿ, 2029ರ ವೇಳೆಗೆ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹಳೆಯ ದತ್ತಾಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಹಾಗೂ ಜಾತಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತ್ತು.
ಸರ್ಕಾರದ ಭರವಸೆ ಏನಿತ್ತು?
ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನದ ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಶಾ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಶುಕ್ರವಾರ ಕಲಾಪದಲ್ಲಿ ಅಮಿತ್ ಶಾ ಅವರು ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯೊಂದನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು, “ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ಶೇ. 50ರಷ್ಟು ದಾಮಾಷಾ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಪ್ರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಬಂದರೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಿರಾ?” ಎಂದು ವಿಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ತಿರಸ್ಕೃತಗೊಂಡಿತು. ವಿಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಅಖಿಲೇಶ್ ಯಾದವ್ ಹೇಳಿದರು.
ಮಸೂದೆ ಬಿದ್ದ ನಂತರ ಎಕ್ಸ್ (X) ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿರುವ ಅಮಿತ್ ಶಾ, “ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ್ ಅಧಿನಿಯಮ್ಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಟಿಎಂಸಿ, ಡಿಎಂಕೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ನಾರಿ ಶಕ್ತಿಗೆ ಆಗಿರುವ ಈ ಅಪಮಾನ ಇಲ್ಲಿಗೇ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಇದು ಬಹುದೂರ ಸಾಗಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಬಯಸುತ್ತೇನೆ” ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಪಕ್ಷಗಳ ವಾದವೇನು?
ಮೂರು ದಿನಗಳ ಅಧಿವೇಶನದುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಪಕ್ಷಗಳು, ತಾವು ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇವೆ ಆದರೆ “ಆತುರದ” ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದವು. ಮಸೂದೆ ಬಿದ್ದ ನಂತರ ಮಾತನಾಡಿದ ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ, “ಇದು ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. 2023ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಬಯಸಿದರೆ ವಿಪಕ್ಷಗಳು ಶೇ. 100ರಷ್ಟು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಿವೆ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಿಗೆ ಹೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ” ಎಂದರು.
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕಿ ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಗಾಂಧಿ ವಾದ್ರಾ ಮಾತನಾಡಿ, “ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು (OBC) ಒಳಗೊಂಡಿರದ ಹಳೆಯ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ತಳುಕುಹಾಕುವುದನ್ನು ನಾವು ಎಂದಿಗೂ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ದೊಡ್ಡ ಗೆಲುವು” ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. 1931ರ ನಂತರ ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಾತಿಗಣತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಎಸ್ಸಿ, ಎಸ್ಟಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಬಿಸಿಗಳನ್ನೂ ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೂ ಮುನ್ನ, ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು “ಮಹಿಳಾಪರ” ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾತಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮುಂದೇನು?
2023ರ ಮೂಲ ‘ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ್ ಅಧಿನಿಯಮ್’ ಕಾಯ್ದೆಯು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದು, ಗುರುವಾರ ರಾತ್ರಿಯಷ್ಟೇ ಗೆಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನೂ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯದೆ ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರ ಇದನ್ನು ಬೇಗನೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದರೆ, ಸದ್ಯಕ್ಕಾದರೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ 543 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡುವಂತಹ ಹೊಸ ಆಯ್ಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶನಿವಾರ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ.